Skip to main content

Pionierski kantor i wydawca pierwszego ewangelickiego śpiewnika chóralnego

"Chorał z fugami to najlepsza rzecz“ – tym zawołaniem Johann Walter, będąc już w starszym wieku, nadal przyznawał się do umiłowania polifonicznego typu pieśni, który stał się czynnikiem nadającym kształt protestanckiej pieśni kościelnej. Ten kantor urodzony w Kahla w Turyngii uznawany jest za praojca ewangelickiej muzyki kościelnej.

Jego nazwisko jest nierozerwalnie związane z muzyką kościelną

Po ukończeniu studiów w Lipsku, w czasie których został zwolennikiem Marcina Lutra, w 1520 roku Walter wstąpił do saskiej kapeli dworskiej działającej pod opieką księcia elektora Fryderyka Mądrego. Wkrótce potem Walter zapewne miał sposobność zetknąć się z reformatorem osobiście, bowiem w 1524 roku ukazało się pierwsze wydanie jego "Śpiewnika Duchowego” ("Geistliches Gesangbüchlein”), później zwany krótko śpiewnikiem chóralnym, do którego słowo wstępne napisał Marcin Luter. W ciągu całego życia Waltera ów zbiór chorałów był przez niego wielokrotnie rewidowany i wydawany na nowo, pozostawiając w ten sposób ślady początków i rozwoju protestanckich utworów wielogłosowych oraz powstawania nowych melodii do śpiewów kościelnych z zachowaniem starannego pielęgnowania tradycji niemieckiej pieśni religijnej.

W 1525 roku w Wittenberdze Luter i Walter z pełnym wzajemnym zaufaniem poświęcili się wspólnej pracy nad zmianą liturgii niemieckiej mszy świętej. Prace zakończyły się w październiku 1525 roku próbą nowej liturgii w kościele miejskim w Wittenberdze, która wprowadzała umuzykalnienie jednogłosowych form śpiewu liturgicznego w języku niemieckim. Po rozwiązaniu kapeli dworskiej Walter zabrał się za tworzenie chóru miejskiego w Torgawie.

Miejsce kapeli dworskiej zajął chór szkolny i mieszczański, którego zadaniem było zapewnienie oprawy muzycznej w kościołach na terenie całego miasta, co sprawiało, że spełniał on podwójną funkcję. Nazwisko Johanna Waltera jest nierozłącznie związane z faktem utworzenia tego chóru i związanej z nim nowej formy organizacyjnej dla muzyki kościelnej przedstawianej z artyzmem w mieście i w kręgach dworskich.

Wielka sława Johanna Waltera w duecie z Lutrem

Chór miejski w Torgawie stał się pierwowzorem i wzorem luterańskiej muzyki chóralnej. Na okres torgawski przypadło też ugruntowanie się niemieckojęzycznej pasji responsorialnej opartej na nowym tekście Lutra, do którego Walter stworzył niemiecki ton pasyjny. Mniej więcej dwadzieścia lat później Johann Walter został kapelmistrzem dworskim w Dreźnie. Tam, a także już po przejściu na emeryturę, którą spędził na powrót w Torgawie, nieustannie udoskonalał pieśń polifoniczną, o czym świadczą zarówno opracowania Magnificat, jak i jego zbiór niemieckich motetów pieśniowych z 1566 roku.

Współpracującemu z Marcinem Lutrem Johannowi Walterowi już za jego życia przypadła w udziale wielka sława. Mając decydujący udział w rozwoju protestanckich zasobów melodycznych i w równej mierze angażując się w starania o jedność teologii i muzyki, obaj byli prekursorami ewangelickiej muzyki kościelnej. Tym bardziej niezrozumiała jest gasnąca pamięć o Johannie Walterze. Jego zasługi jako kompozytora, teoretyka, poety i organizatora początkowo nie znalazły uznania u potomnych, które z uwagi na jego znaczenie w historii reformacji dopiero teraz na nowo powoli staje się jego udziałem – i nie może temu przeszkodzić fakt, że jego jedyny zachowany portret zaginął w Torgawie w 1945 roku.